نسخه چاپي
دربارة ايران
جغرافياي ايران
كشور جمهوري اسلامي ايران سرزمين پهناوري است كه 1648000 كيلومتر مربع مساحت دارد و در جنوب غربي آسيا، ميان كشورهاي تركمنستان، آذربايجان و ارمنستان در شمال؛ افغانستان و پاكستان در شرق؛ و تركيه و عراق در غرب قرار گرفته است. سراسر مرزهاي جنوبي ايران را كرانههاي خليج فارس و درياي عمان فراگرفته است. مجموع مرزهاي خشكي ايران 51700 كيلومتر، و مجموع مرزهاي آبي آن، در شمال و جنوب 2510 كيلومتر است. ايران در قلب خاورميانه قرار گرفته است. طبيعت جادويي و پهناور ايران يكي از عاملهاي بسيار ارزشمند صنعت جهانگردي است. از ميليونها هكتار مساحت خشكي ايران، 19 ميليون هكتار باغ و كشتزار؛ 10 ميليون هكتار جلگه و مرتع؛ 19 ميليون هكتار جنگل،و باقي مانده آن شامل زمينهاي باير، صحرا و كوه است.
از خصوصيات مهم اين سرزمين پهناور كه از نظر جهانگردي بسيار با اهميت است وجود رشته كوههاي سر به آسمان كشيده، جلگهها و دشتهاي هموار، ناحيههاي كويري، رودخانهها و در ياچههاي گوناگون است كه موجب شده است در هر زمان از سال، در گوشههاي مختلف آن، يكي از چهار فصل را بتوان ديد، به طوري كه در زمستان در ناحيههاي جنوبي ميتوان از درياي خوب و آرام براي ورزشهاي آبي هم چون شنا و اسكي روي آب استفاده كرد و در همان زمان در كوهستانهاي شمال و غرب كشور به ورزشهاي زمستاني مانند اسكي پرداخت و هم زمان در شهرهاي بسياري در كرانههاي درياي مازندران، از هواي دلپذير بهاري استفاده كرد.
رشتهكوههاي عظيم و بلند البرز از سوي شمال، كوههاي زاگرس از سوي غرب و رشتهكوههايي كه از خراسان تا بلوچستان كشيده شدهاند، از سوي شرق سرزمين ايران را محصور نمودهاند. مهمترين قلههاي ايران عبارتند از : دماوند در شمال شرقي تهران با ارتفاع 5671 متر؛سبلان در غرب اردبيل با ارتفاع 4880 متر؛ سهند در جنوب تبريز با ارتفاع 4707 متر؛ تخت سليمان در مركز مازندران با ارتفاع 4820 متر؛ زردكوه در بختياري با ارتفاع 4550 متر؛ دنا در شمال ياسوج با ارتفاع 4309 متر؛ تفتان در جنوب زاهدان با ارتفاع 3941 متر و دهها قله ديگر كه در سرتاسر ايران پراكندهاند.
جاذبههاي طبيعي گردشگري
پيچيدگي و گوناگوني سازندهاي آهكي، غارهاي فراواني در استانهاي مختلف، به ويژه در آذربايجان، كردستان و همدان به وجود آورده است كه مورد توجه جهانگردان بيشماري هستند كه براي بازديد از غارهاي مزبور به ايران سفر ميكنند. چشماندازهاي درون اين غارها از جاذبههاي مهم جهانگردي برخوردارند و پيوسته مورد بازديد جهانگردان خارجي و داخلي قرار ميگيرند. كوههاي ايران به چينخوردگيهاي دوران سوم زمين شناسي تعلق دارند، و برخي از آنها با منشاء آتشفشاني موجبات پيدايش چشمههاي آب گرم و معدني را فراهم آوردهاند. كوهستانهاي ايران شرايط بسيار مطلوبي براي ورزشهاي زمستاني و كوهستاني پديد آوردهاند. كويرهاي معروف ايران؛ از جمله دشت لوت و دشت كوير در وسعتي بيش از 360 هزار كيلومتر مربع گسترده شدهاند و هنوز هم از ناحيههاي ناشناخته و جالب توجه به شمار ميروند. ايران دارای بيش از 500 چشمه معدني و آب گرم شناخته شده است كه آب تمامي آنها براي تأمين آب آشاميدني و استفادههاي درماني و بهداشتي مورد استفاده قرار ميگيرد.
كشور جمهوري اسلامي ايران سرزمين پهناوري است كه 1648000 كيلومتر مربع مساحت دارد و در جنوب غربي آسيا، ميان كشورهاي تركمنستان، آذربايجان و ارمنستان در شمال؛ افغانستان و پاكستان در شرق؛ و تركيه و عراق در غرب قرار گرفته است. سراسر مرزهاي جنوبي ايران را كرانههاي خليج فارس و درياي عمان فراگرفته است. مجموع مرزهاي خشكي ايران 51700 كيلومتر، و مجموع مرزهاي آبي آن، در شمال و جنوب 2510 كيلومتر است. ايران در قلب خاورميانه قرار گرفته است. طبيعت جادويي و پهناور ايران يكي از عاملهاي بسيار ارزشمند صنعت جهانگردي است. از ميليونها هكتار مساحت خشكي ايران، 19 ميليون هكتار باغ و كشتزار؛ 10 ميليون هكتار جلگه و مرتع؛ 19 ميليون هكتار جنگل،و باقي مانده آن شامل زمينهاي باير، صحرا و كوه است.
از خصوصيات مهم اين سرزمين پهناور كه از نظر جهانگردي بسيار با اهميت است وجود رشته كوههاي سر به آسمان كشيده، جلگهها و دشتهاي هموار، ناحيههاي كويري، رودخانهها و در ياچههاي گوناگون است كه موجب شده است در هر زمان از سال، در گوشههاي مختلف آن، يكي از چهار فصل را بتوان ديد، به طوري كه در زمستان در ناحيههاي جنوبي ميتوان از درياي خوب و آرام براي ورزشهاي آبي هم چون شنا و اسكي روي آب استفاده كرد و در همان زمان در كوهستانهاي شمال و غرب كشور به ورزشهاي زمستاني مانند اسكي پرداخت و هم زمان در شهرهاي بسياري در كرانههاي درياي مازندران، از هواي دلپذير بهاري استفاده كرد.
رشتهكوههاي عظيم و بلند البرز از سوي شمال، كوههاي زاگرس از سوي غرب و رشتهكوههايي كه از خراسان تا بلوچستان كشيده شدهاند، از سوي شرق سرزمين ايران را محصور نمودهاند. مهمترين قلههاي ايران عبارتند از : دماوند در شمال شرقي تهران با ارتفاع 5671 متر؛سبلان در غرب اردبيل با ارتفاع 4880 متر؛ سهند در جنوب تبريز با ارتفاع 4707 متر؛ تخت سليمان در مركز مازندران با ارتفاع 4820 متر؛ زردكوه در بختياري با ارتفاع 4550 متر؛ دنا در شمال ياسوج با ارتفاع 4309 متر؛ تفتان در جنوب زاهدان با ارتفاع 3941 متر و دهها قله ديگر كه در سرتاسر ايران پراكندهاند.
جاذبههاي طبيعي گردشگري
پيچيدگي و گوناگوني سازندهاي آهكي، غارهاي فراواني در استانهاي مختلف، به ويژه در آذربايجان، كردستان و همدان به وجود آورده است كه مورد توجه جهانگردان بيشماري هستند كه براي بازديد از غارهاي مزبور به ايران سفر ميكنند. چشماندازهاي درون اين غارها از جاذبههاي مهم جهانگردي برخوردارند و پيوسته مورد بازديد جهانگردان خارجي و داخلي قرار ميگيرند. كوههاي ايران به چينخوردگيهاي دوران سوم زمين شناسي تعلق دارند، و برخي از آنها با منشاء آتشفشاني موجبات پيدايش چشمههاي آب گرم و معدني را فراهم آوردهاند. كوهستانهاي ايران شرايط بسيار مطلوبي براي ورزشهاي زمستاني و كوهستاني پديد آوردهاند. كويرهاي معروف ايران؛ از جمله دشت لوت و دشت كوير در وسعتي بيش از 360 هزار كيلومتر مربع گسترده شدهاند و هنوز هم از ناحيههاي ناشناخته و جالب توجه به شمار ميروند. ايران دارای بيش از 500 چشمه معدني و آب گرم شناخته شده است كه آب تمامي آنها براي تأمين آب آشاميدني و استفادههاي درماني و بهداشتي مورد استفاده قرار ميگيرد.
بيشتر اين چشمهها در رشته كوههاي البرز، آذربايجان و زاگرس قرار گرفتهاند و تعدادي از آنها نيز در نزديكي اصفهان، مشهد و بندرعباس واقع شدهاند. چشمههاي آب معدني سرعين اردبيل، چشمههاي آب گرم لاريجان در دامنههاي البرز و همچنين چشمههاي آب معدني محلات، از مهمترین این چشمهها هستند. در كنارههاي جنوبي درياي مازندران، منطقهاي وسيع و سرسبز با دامنههاي پوشيده از جنگل وجود دارد ارتفاع اين كنارهها از سطح درياهاي آزاد جهان 28 متر است. كرانههاي درياي مازندران با سواحل ماسهاي و كرانهها و جزيرههاي جنوب ايران نيز به ويژه در فصلهاي سرد منابع مهم جذب گردشگرند.
آب و هواي ايران
فلات ايران آب و هوايي نسبتاً خشك دارد. ايران در كمربند آب و هوايي خشك جهان قرار گرفته است و رشته كوههاي البرز و زاگرس از رسيدن جريانهاي هوايي مرطوب درياي مازندران(خزري) و مديترانهاي به داخل آن جلوگيري ميكنند. سرزمين ايران به دليل گسترده شدن بين 25 و 40 درجه عرض جغرافيايي و همچنين به دليل وجود ارتفاعات، از تنوع آب وهوايي شايان توجهي برخوردار است. ميانگين دماي سالانه، از شمال غرب به جنوب شرق كشور افزايش مييابد و از حدود 10 درجه سانتي گراد در آذربايجان، به 25 تا 30 درجه سانتي گراد در جنوب و جنوب شرقي ميرسد. كرانههاي شمالي و جنوبي ايران در فصلهاي مختلف،آب و هوايي متفاوت با آب و هواي ناحيههاي مركزي و كوهستاني دارند. ميانگين دماي بندرعباس در جنوب ايران در ديماه(ژانويه) به 5/18 درجه سانتي گراد ميرسد ميزان تفاوت بارش سالانه نيز در ناحيههاي مختلف كشور بسيار زياد است و از 2000 ميلي متر در گيلان تا كمتر از 100 ميلي متر در نواحي مركزي در نوسان است ميانگين سالانه بارش در ايران در حدود 275 ميليمتر است.
سرزمين ايران از تنوع آب و هوايي چشمگيري برخوردار است تنوع آب و هوا ميان مناطق كشور با تغييراتي كه در فصلهاي مختلف ايجاد ميشود افزايش مييابد. چنانچه در چند ناحيه مختلف از يك منطقه، ميتوان تابستان گرم و زمستان سرد را همزمان ديد بنابراين، آب و هواي ايران را فصل به فصل بايد مورد بررسي قرار داد. در ماههاي دي و بهمن،در ايران سه منطقه آب و هوايي وجود دارد. كرانههاي درياي مازندران با آب و هواي ملايم و نسبتاً سرد، بخشهاي مركزي با آب و هواي زمستاني؛ بخشهاي جنوبي با آب و هوايي معتدل و مطبوع، چهره مينمايند. در فصل بهار به ويژه در ارديبهشت به طور كلي سراسر ايران از آب و هواي مطبوع و دلنشيني برخوردار است و فقط بخشهاي جنوبي ايران به طور ناگهاني گرم ميشوند در تابستان وضعيت آب و هوايي كشور پيچيده ميشود. هواي كرانههاي درياي مازندران به علت رطوبت زياد دگرگون ميگردد و در روزها گرم و در شبها نسبتاً خنك است. كرانههاي جنوبي ايران با روزهاي بسيار گرم و شبهاي نسبتاً گرم و رطوبت بسيار همراه است.
شهرهاي شيراز، اصفهان، مشهد، تهران و تبريز كه از كانونهاي اصلي جهانگردي ايران به شمار ميآيند، آب و هواي مختلف دارند شيراز با داشتن چهار ماه گرما در رتبه اول و تبريز با داشتن يك ماه گرما در رتبه آخر قرار دارد. استانهاي آذربايجان، كردستان، همدان و خراسان به عنوان استانهاي خنك در فصل تابستان شهرت دارند. به طور خلاصه سراسر شمال كشور به ويژه منطقههاي ييلاقي دامنههاي البرز مانند دره نوز، كجور، كلاردشت و كتالم و همچنين آذربايجان، خراسان و منطقههاي مركزي كوههاي زاگرس – ميان تويسركان و گلپايگان – براي گذراندن تعطيلات گردشگران داخلي و همچنين جهانگرداني كه به ايران سفر ميكنند در فصل تابستان نقاط مناسبي به نظر ميرسند. منطقههاي جنوبي ايران با توجه به نواحي مختلف آن، از پنج تا شش ماه، به ويژه در طول زمستان ميتوانند مورد استفاده جهانگردان داخلي و خارجي قرار گيرند. جهانگرداني كه در فصل زمستان به كرانههاي جنوبي ايران سفر ميكنند با آب و هواي مطبوعي رو به رو ميشوند، در حالي كه در همان زمان در فارس و اصفهان، برف و سرما چهره شهرها را دگرگون كرده است در فصل تابستان هواي بيشتر منطقههاي ايران گرم اما قابل تحمل است.
كليات تاريخ ايران
فلات ايران از قديميترين كانونهاي تمدني دوران باستان در آسيا است. و از اين نظر در دانش باستان شناسي، جايگاه مهمي دارد. تاريخ اسكان در فلات ايران از دوره نوسنگي تا مهاجرت آرياها چندان روشن نيست، اما شواهد روشني در دست است كه سرزمين ايران از ديرباز مسكون بوده است كانونهاي قديمي سكونت در كنار چشمهها و رودخانهها يا به طور كلي در مجاورت كوههاي زاگرس و البرز، به وجود آمدهاند مهمترين اين كانونهاي باستاني عبارتاند از : تپه سيلك كاشان، تپه حصار دامغان، ترنگ تپه گرگان، تپه حسنلو در آذربايجان، تپه مارليك در رودبار، همچنين شوش در خوزستان در كاوشهاي باستان شناسي در اين كانونهاي تمدني، آثاري به دست آمدهاند كه قدمت برخي از آنها به هزاره پنجم پيش از ميلاد ميرسد
مهاجرت قويم آريايي به فلات ايران از هزاره دوم پيش از ميلاد آغاز شد. از اين قومها، پارتها در خراسان، مادها در غرب و پارسها در جنوب ايران مستقر شدند. امپراتوري مادها، هگمتانه (اكباتان) يا همدان كنوني پا گرفت. هخامنشيان پس از پيروزي بر مادها و تسخير پايتخت آنان، نخستين امپراتوري بزرگ ايران را به وجود آوردند. حدود متصرفات آنان در زمان داريوش اول (485-522 ق.م) از جلگه رود سند در مشرق تا مرزهاي يونان در مغرب ميرسيد. بناهاي تخت جمشيد و پاسارگاد كه از آثار اين دورهاند از آثار مهم باستاني ايران و جهان و از جاذبههاي مهم جهانگردي به شمار ميآيند و همه ساله هزاران نفر از جهانگردان از اين آثار بازديد ميكنند
پس از انقراض هخامنشيان و به آتش كشيده شدن تخت جمشيد به دست اسكندر، جانشينان وي (سلوكيها) مدت كوتاهي بر ايران تسلط يافتند كه نتيجه آن آميزش فرهنگ ايراني با فرهنگ هِلِني بود. در حدود سال 250 ق.م، پارتها كه يكي از اقوم آريايي بودند از خراسان به سمت غرب و جنوب غربي پيشروي كردند و امپراتوري خود را در تيسفون بر پهنه فلات ايران، بنياد نهادند، اين امپراتوري تا سال 224 پس از ميلاد دوام يافت. ساسانيان با پيروزي بر آخرين پادشاه پارتي در 225 م، امپراتوري جديدي به وجود آوردند كه تا اواسط قرن هفتم ميلادي دوام آورد. عصر باستاني ايران با ويژگيهاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي آن، يكي از پرشكوهترين عصرهاي تاريخ ايران به شمار ميآيد. از اين دوره ميراثهاي فرهنگي و بناهاي تاريخي فراواني در تخت جمشيد، پاسارگاد، شوش، شوشتر، همدان، فيروزآباد(نقش رستم ) تاق بستان، سروستان و نيشابور بر جاي ماندهاند، كه ارزش ديداري فراواني دارند
نفوذ اسلام در ايران در نيمه اول قرن هفتم ميلادي، پس از فروپاشي امپراتوري ساساني، روي داد از آن پس دوره جديدي در تاريخ ايران آغاز شد كه دگرگونيهاي بنيادي در اوضاع اجتماعي، سياسي، مذهبي و اجتماعي به وجود آورد. از این پس شاهد سلطه خلفاي اموي و عباسي در ایران هستیم و پس از آن با تضعیف ایران، راه تسلط اقوام بيگانه آسياي مركزي مانند تركان سلجوقي، مغولها و تيموريان فراهم شد. در دوره صفويان اولين امپراتوري بزرگ ايران در دوران اسلامي پا گرفت و با انحطاط و سقوط صفويان، حكومتهاي افشاريان، زنديان و قاجاريان بر روی کار آمدند. در عصر قاجار نفوذ قدرتهاي بيگانه روس و انگليس در ايران توسعه يافت. پس از قاجاریه سلسله پهلوی آخرین سلسله پادشاهی در ایران بود و در پایان حکومت آن و بدنبال انقلاب اسلامی، نظام حکومتی جمهوری اسلامی تشكيل شد.
تاريخ حكومتهاي ايراني
تاريخ ايران، تاريخي پرفراز و نشيب است و در طول تاريخ،امپراتوريها و سلسلههايي بر اين سرزمين فرمان راندهاند كه مهمترين آنها عبارتند از:
هخامنشيان - 330-533 ق.م
سلوكيان - 247-330 ق.م
پارتيان - 247ق.م-224م
ساسانيان - 651-224م
حمله عرب به ايران - 654م
امويان وعباسيان-932-749م
صفاريان-903-866م
سامانيان-999-819م
آل بويه-1055-945م
غزنويان-1186-977م
سلجوقيان-1194-1038م
خوارزمشاهيان-1231-1077م
حمله مغول به ايران -1220م
ايلخانيان-1353-1256م
مظفريان-1393-1314م
تيموريان-1506-1370م
تركمانان-1468-1380م
صفويان-1732-1501م
افشاريان -1796-1734م
زنديان-1794-1750م
قاجاريان-1924-1779م
پهلوي-1979-1924م
پيروزي انقلاب اسلامي -1979م
جمعيت و تركيب قومي
براساس سرشماری سال 1385 نفوس و مسکن، جمعيت كل كشور 70ميليون و 49هزار و 262نفر است. در این میان شهر تهران با 13 ميليون و 328 هزار و 11 نفر پرجمعيتترين استان كشور است كه 19 درصد جمعيت كشور را در خود جاي داده است و ايلام با 543 هزار و 729 نفر كم جمعيت ترين استان كشور است كه تنها 8 دهم درصد جمعيت كشور در اين استان ساكنند. همچنین نتايج سرشماري سال 85 نشان می¬دهد که نسبت جمعيت مردان به زنان 9/50 به 1/49 درصد است و به این ترتیب جمعيت مردان كشور 8/1 درصد بيشتر از جمعيت زنان است.
همچنین جمعيت شهري 4/68 درصد، جمعيت روستايي 5/31 درصد و جمعيت غير ساكن 1/0 درصد جمعيت كل كشور مي باشد. میزان تراكم جمعيت نیز 43 نفر در هر كيلومتر مربع است. ايران بر سر راه آسياي مركزي و تركيه و كشورهاي غربي قرار گرفته است و گروههاي قومي متنوعي در آن زندگي ميكنند كه از آن جمله ميتوان فارسها، كردها، لُرها، بلوچها، بختياريها، تُركهاي آذري، تالشها، تركمنها، قشقاييها و عربها را نام برد. اقليتهاي قومي و گروههاي نژادي كوچكتري نيز در ايران زندگي ميكنند: تركمنها كه در تركمن صحرا و شمال خراسان زندگي ميكنند و از نظر چهره، زبان و فرهنگ با قومهاي ديگر ايراني تفاوت دارند. در نواحي مركزي ايران،ايل قشقايي كه تبار تركي دارد، زندگي ميكنند.
آب و هواي ايران
فلات ايران آب و هوايي نسبتاً خشك دارد. ايران در كمربند آب و هوايي خشك جهان قرار گرفته است و رشته كوههاي البرز و زاگرس از رسيدن جريانهاي هوايي مرطوب درياي مازندران(خزري) و مديترانهاي به داخل آن جلوگيري ميكنند. سرزمين ايران به دليل گسترده شدن بين 25 و 40 درجه عرض جغرافيايي و همچنين به دليل وجود ارتفاعات، از تنوع آب وهوايي شايان توجهي برخوردار است. ميانگين دماي سالانه، از شمال غرب به جنوب شرق كشور افزايش مييابد و از حدود 10 درجه سانتي گراد در آذربايجان، به 25 تا 30 درجه سانتي گراد در جنوب و جنوب شرقي ميرسد. كرانههاي شمالي و جنوبي ايران در فصلهاي مختلف،آب و هوايي متفاوت با آب و هواي ناحيههاي مركزي و كوهستاني دارند. ميانگين دماي بندرعباس در جنوب ايران در ديماه(ژانويه) به 5/18 درجه سانتي گراد ميرسد ميزان تفاوت بارش سالانه نيز در ناحيههاي مختلف كشور بسيار زياد است و از 2000 ميلي متر در گيلان تا كمتر از 100 ميلي متر در نواحي مركزي در نوسان است ميانگين سالانه بارش در ايران در حدود 275 ميليمتر است.
سرزمين ايران از تنوع آب و هوايي چشمگيري برخوردار است تنوع آب و هوا ميان مناطق كشور با تغييراتي كه در فصلهاي مختلف ايجاد ميشود افزايش مييابد. چنانچه در چند ناحيه مختلف از يك منطقه، ميتوان تابستان گرم و زمستان سرد را همزمان ديد بنابراين، آب و هواي ايران را فصل به فصل بايد مورد بررسي قرار داد. در ماههاي دي و بهمن،در ايران سه منطقه آب و هوايي وجود دارد. كرانههاي درياي مازندران با آب و هواي ملايم و نسبتاً سرد، بخشهاي مركزي با آب و هواي زمستاني؛ بخشهاي جنوبي با آب و هوايي معتدل و مطبوع، چهره مينمايند. در فصل بهار به ويژه در ارديبهشت به طور كلي سراسر ايران از آب و هواي مطبوع و دلنشيني برخوردار است و فقط بخشهاي جنوبي ايران به طور ناگهاني گرم ميشوند در تابستان وضعيت آب و هوايي كشور پيچيده ميشود. هواي كرانههاي درياي مازندران به علت رطوبت زياد دگرگون ميگردد و در روزها گرم و در شبها نسبتاً خنك است. كرانههاي جنوبي ايران با روزهاي بسيار گرم و شبهاي نسبتاً گرم و رطوبت بسيار همراه است.
شهرهاي شيراز، اصفهان، مشهد، تهران و تبريز كه از كانونهاي اصلي جهانگردي ايران به شمار ميآيند، آب و هواي مختلف دارند شيراز با داشتن چهار ماه گرما در رتبه اول و تبريز با داشتن يك ماه گرما در رتبه آخر قرار دارد. استانهاي آذربايجان، كردستان، همدان و خراسان به عنوان استانهاي خنك در فصل تابستان شهرت دارند. به طور خلاصه سراسر شمال كشور به ويژه منطقههاي ييلاقي دامنههاي البرز مانند دره نوز، كجور، كلاردشت و كتالم و همچنين آذربايجان، خراسان و منطقههاي مركزي كوههاي زاگرس – ميان تويسركان و گلپايگان – براي گذراندن تعطيلات گردشگران داخلي و همچنين جهانگرداني كه به ايران سفر ميكنند در فصل تابستان نقاط مناسبي به نظر ميرسند. منطقههاي جنوبي ايران با توجه به نواحي مختلف آن، از پنج تا شش ماه، به ويژه در طول زمستان ميتوانند مورد استفاده جهانگردان داخلي و خارجي قرار گيرند. جهانگرداني كه در فصل زمستان به كرانههاي جنوبي ايران سفر ميكنند با آب و هواي مطبوعي رو به رو ميشوند، در حالي كه در همان زمان در فارس و اصفهان، برف و سرما چهره شهرها را دگرگون كرده است در فصل تابستان هواي بيشتر منطقههاي ايران گرم اما قابل تحمل است.
كليات تاريخ ايران
فلات ايران از قديميترين كانونهاي تمدني دوران باستان در آسيا است. و از اين نظر در دانش باستان شناسي، جايگاه مهمي دارد. تاريخ اسكان در فلات ايران از دوره نوسنگي تا مهاجرت آرياها چندان روشن نيست، اما شواهد روشني در دست است كه سرزمين ايران از ديرباز مسكون بوده است كانونهاي قديمي سكونت در كنار چشمهها و رودخانهها يا به طور كلي در مجاورت كوههاي زاگرس و البرز، به وجود آمدهاند مهمترين اين كانونهاي باستاني عبارتاند از : تپه سيلك كاشان، تپه حصار دامغان، ترنگ تپه گرگان، تپه حسنلو در آذربايجان، تپه مارليك در رودبار، همچنين شوش در خوزستان در كاوشهاي باستان شناسي در اين كانونهاي تمدني، آثاري به دست آمدهاند كه قدمت برخي از آنها به هزاره پنجم پيش از ميلاد ميرسد
مهاجرت قويم آريايي به فلات ايران از هزاره دوم پيش از ميلاد آغاز شد. از اين قومها، پارتها در خراسان، مادها در غرب و پارسها در جنوب ايران مستقر شدند. امپراتوري مادها، هگمتانه (اكباتان) يا همدان كنوني پا گرفت. هخامنشيان پس از پيروزي بر مادها و تسخير پايتخت آنان، نخستين امپراتوري بزرگ ايران را به وجود آوردند. حدود متصرفات آنان در زمان داريوش اول (485-522 ق.م) از جلگه رود سند در مشرق تا مرزهاي يونان در مغرب ميرسيد. بناهاي تخت جمشيد و پاسارگاد كه از آثار اين دورهاند از آثار مهم باستاني ايران و جهان و از جاذبههاي مهم جهانگردي به شمار ميآيند و همه ساله هزاران نفر از جهانگردان از اين آثار بازديد ميكنند
پس از انقراض هخامنشيان و به آتش كشيده شدن تخت جمشيد به دست اسكندر، جانشينان وي (سلوكيها) مدت كوتاهي بر ايران تسلط يافتند كه نتيجه آن آميزش فرهنگ ايراني با فرهنگ هِلِني بود. در حدود سال 250 ق.م، پارتها كه يكي از اقوم آريايي بودند از خراسان به سمت غرب و جنوب غربي پيشروي كردند و امپراتوري خود را در تيسفون بر پهنه فلات ايران، بنياد نهادند، اين امپراتوري تا سال 224 پس از ميلاد دوام يافت. ساسانيان با پيروزي بر آخرين پادشاه پارتي در 225 م، امپراتوري جديدي به وجود آوردند كه تا اواسط قرن هفتم ميلادي دوام آورد. عصر باستاني ايران با ويژگيهاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي آن، يكي از پرشكوهترين عصرهاي تاريخ ايران به شمار ميآيد. از اين دوره ميراثهاي فرهنگي و بناهاي تاريخي فراواني در تخت جمشيد، پاسارگاد، شوش، شوشتر، همدان، فيروزآباد(نقش رستم ) تاق بستان، سروستان و نيشابور بر جاي ماندهاند، كه ارزش ديداري فراواني دارند
نفوذ اسلام در ايران در نيمه اول قرن هفتم ميلادي، پس از فروپاشي امپراتوري ساساني، روي داد از آن پس دوره جديدي در تاريخ ايران آغاز شد كه دگرگونيهاي بنيادي در اوضاع اجتماعي، سياسي، مذهبي و اجتماعي به وجود آورد. از این پس شاهد سلطه خلفاي اموي و عباسي در ایران هستیم و پس از آن با تضعیف ایران، راه تسلط اقوام بيگانه آسياي مركزي مانند تركان سلجوقي، مغولها و تيموريان فراهم شد. در دوره صفويان اولين امپراتوري بزرگ ايران در دوران اسلامي پا گرفت و با انحطاط و سقوط صفويان، حكومتهاي افشاريان، زنديان و قاجاريان بر روی کار آمدند. در عصر قاجار نفوذ قدرتهاي بيگانه روس و انگليس در ايران توسعه يافت. پس از قاجاریه سلسله پهلوی آخرین سلسله پادشاهی در ایران بود و در پایان حکومت آن و بدنبال انقلاب اسلامی، نظام حکومتی جمهوری اسلامی تشكيل شد.
تاريخ حكومتهاي ايراني
تاريخ ايران، تاريخي پرفراز و نشيب است و در طول تاريخ،امپراتوريها و سلسلههايي بر اين سرزمين فرمان راندهاند كه مهمترين آنها عبارتند از:
هخامنشيان - 330-533 ق.م
سلوكيان - 247-330 ق.م
پارتيان - 247ق.م-224م
ساسانيان - 651-224م
حمله عرب به ايران - 654م
امويان وعباسيان-932-749م
صفاريان-903-866م
سامانيان-999-819م
آل بويه-1055-945م
غزنويان-1186-977م
سلجوقيان-1194-1038م
خوارزمشاهيان-1231-1077م
حمله مغول به ايران -1220م
ايلخانيان-1353-1256م
مظفريان-1393-1314م
تيموريان-1506-1370م
تركمانان-1468-1380م
صفويان-1732-1501م
افشاريان -1796-1734م
زنديان-1794-1750م
قاجاريان-1924-1779م
پهلوي-1979-1924م
پيروزي انقلاب اسلامي -1979م
جمعيت و تركيب قومي
براساس سرشماری سال 1385 نفوس و مسکن، جمعيت كل كشور 70ميليون و 49هزار و 262نفر است. در این میان شهر تهران با 13 ميليون و 328 هزار و 11 نفر پرجمعيتترين استان كشور است كه 19 درصد جمعيت كشور را در خود جاي داده است و ايلام با 543 هزار و 729 نفر كم جمعيت ترين استان كشور است كه تنها 8 دهم درصد جمعيت كشور در اين استان ساكنند. همچنین نتايج سرشماري سال 85 نشان می¬دهد که نسبت جمعيت مردان به زنان 9/50 به 1/49 درصد است و به این ترتیب جمعيت مردان كشور 8/1 درصد بيشتر از جمعيت زنان است.
همچنین جمعيت شهري 4/68 درصد، جمعيت روستايي 5/31 درصد و جمعيت غير ساكن 1/0 درصد جمعيت كل كشور مي باشد. میزان تراكم جمعيت نیز 43 نفر در هر كيلومتر مربع است. ايران بر سر راه آسياي مركزي و تركيه و كشورهاي غربي قرار گرفته است و گروههاي قومي متنوعي در آن زندگي ميكنند كه از آن جمله ميتوان فارسها، كردها، لُرها، بلوچها، بختياريها، تُركهاي آذري، تالشها، تركمنها، قشقاييها و عربها را نام برد. اقليتهاي قومي و گروههاي نژادي كوچكتري نيز در ايران زندگي ميكنند: تركمنها كه در تركمن صحرا و شمال خراسان زندگي ميكنند و از نظر چهره، زبان و فرهنگ با قومهاي ديگر ايراني تفاوت دارند. در نواحي مركزي ايران،ايل قشقايي كه تبار تركي دارد، زندگي ميكنند.
اقوم عرب بيشتر در خوزستان و به صورت پراكنده در كرانههاي خليج فارس زندگي ميكنند. تركيب قومي جامعه امروزي ايران در نتيجه گسترش ارتباطات و آميزش فزاينده مردم با يكديگر به مقدار زيادي دگرگون شده و فضاي اجتماعي نسبتاً يكساني پديد آمده است كه در اثر آن، اقوام ايراني پيكره واحدي را به وجود آوردهاند. گروههاي رنگين پوست كه به طور پراكنده در استانهاي جنوبي ايران ديده ميشوند از بقاياي مناسبات تجارت برده با زنگبار هستند. اقليتهاي هندي مقيم جنوب ايران نيز بازمانده بازرگانان هندي ساكن ايران در زمانهاي گذشته هستند.
دين
دين رسمي ايران بر اساس اصل 12 قانون اساسي، اسلام و مذهب شيعه اثني عشري است و اکثر مردم مسلمان هستند پيروان مذهبهاي اسلامي حنفي، مالكي، شافعي، حنبلي و زيدي در ايران از احترام و آزادي كامل برخوردارند. در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، دينهاي زرتشتي، مسيحي و كليمي به رسميت شناخته شدهاند و پيروان آنها ميتوانند مانند مسلمانان با حقوق يكسان در زندگي سياسي، اجتماعي و اقتصادي كشور شركت كنند. اقليتهاي ديني زرتشتي،ارمني، كليمي و آشوري و كلداني در مجلس شوراي اسلامي نمايندگان مستقل دارند.
زبان، خط و مبدأ تاريخ و پرچم
زبان و خط رسمي و مشترك مردم به موجب قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران فارسي و مبدأ تاريخ رسمي كشور هجرت پيامبر اسلام(ص) است. روز اول فروردين (21 مارس) آغاز سال نو در ايران است. انجام امور رسمي كشور براساس تاريخ هجري شمسي است. پرچم ايران به رنگهاي سبز و سفيد و سرخ با علامت مخصوص جمهوري اسلامي ايران و 22 نگاره ”الله اكبر” است. بيش از نيمي از مردم ايران به زبان فارسي يا گويشهاي مربوط به آن سخن ميگويند.
منابع
1. ایرانشناسی، بهدا فرهنگ، سایت ایراس، 14 بهمن 1385
2. خبرگزاری فارس
3. پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
دين
دين رسمي ايران بر اساس اصل 12 قانون اساسي، اسلام و مذهب شيعه اثني عشري است و اکثر مردم مسلمان هستند پيروان مذهبهاي اسلامي حنفي، مالكي، شافعي، حنبلي و زيدي در ايران از احترام و آزادي كامل برخوردارند. در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، دينهاي زرتشتي، مسيحي و كليمي به رسميت شناخته شدهاند و پيروان آنها ميتوانند مانند مسلمانان با حقوق يكسان در زندگي سياسي، اجتماعي و اقتصادي كشور شركت كنند. اقليتهاي ديني زرتشتي،ارمني، كليمي و آشوري و كلداني در مجلس شوراي اسلامي نمايندگان مستقل دارند.
زبان، خط و مبدأ تاريخ و پرچم
زبان و خط رسمي و مشترك مردم به موجب قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران فارسي و مبدأ تاريخ رسمي كشور هجرت پيامبر اسلام(ص) است. روز اول فروردين (21 مارس) آغاز سال نو در ايران است. انجام امور رسمي كشور براساس تاريخ هجري شمسي است. پرچم ايران به رنگهاي سبز و سفيد و سرخ با علامت مخصوص جمهوري اسلامي ايران و 22 نگاره ”الله اكبر” است. بيش از نيمي از مردم ايران به زبان فارسي يا گويشهاي مربوط به آن سخن ميگويند.
منابع
1. ایرانشناسی، بهدا فرهنگ، سایت ایراس، 14 بهمن 1385
2. خبرگزاری فارس
3. پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران